پیشبینی پرخاشگری و اضطراب نوجوانان بر اساس کارکرد اجرایی مغز
کلمات کلیدی:
کارکردهای اجرایی, پرخاشگری, اضطراب, نوجوانان, عملکرد شناختی, سلامت روانچکیده
هدف پژوهش حاضر، پیشبینی پرخاشگری و اضطراب نوجوانان بر اساس مؤلفههای کارکرد اجرایی مغز در میان نوجوانان دختر مقطع متوسطه دوم شهرستان اسلامشهر بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی نوجوانان دختر ۱۴ تا ۱۸ سال مقطع متوسطه دوم شهرستان اسلامشهر در سال تحصیلی ۱۴۰۴ بود که تعداد آنان ۴۰۲۵۱ نفر گزارش شد. بر اساس جدول مورگان، ۳۵۱ دانشآموز به روش نمونهگیری خوشهای تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه کارکردهای اجرایی نجاتی، پرسشنامه اضطراب لاویباند و لاویباند (DASS-21) و مقیاس پرخاشگری نیلسون و همکاران بود. دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمونهای ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه گامبهگام تحلیل شدند. همچنین پیش از اجرای تحلیلها، مفروضههای نرمال بودن، استقلال خطاها و نبود همخطی چندگانه بررسی و تأیید گردید. نتایج نشان داد بین کارکرد اجرایی مغز و پرخاشگری نوجوانان رابطه منفی و معنادار وجود دارد (r=-0.645) و همچنین بین کارکرد اجرایی مغز و اضطراب رابطه منفی و معنادار مشاهده شد (r=-0.511). علاوه بر این، بین اضطراب و پرخاشگری رابطه مثبت و معنادار وجود داشت (r=0.431). یافتههای رگرسیون نشان داد که مؤلفههای تصمیمگیری، انعطافپذیری شناختی، شناخت اجتماعی، برنامهریزی، کنترل مهاری و توجه انتخابی، توجه پایدار و حافظه قادر به پیشبینی معنادار پرخاشگری نوجوانان هستند. همچنین کنترل مهاری و توجه انتخابی، شناخت اجتماعی، برنامهریزی، حافظه و توجه پایدار توانستند اضطراب نوجوانان را بهطور معناداری پیشبینی کنند. تمامی مدلهای رگرسیونی در سطح ۰٫۰۰۱ معنادار بودند. نتایج پژوهش نشان داد که پرخاشگری و اضطراب نوجوانان نهتنها تحت تأثیر عوامل هیجانی و محیطی، بلکه به میزان قابلتوجهی متأثر از کارکردهای اجرایی مغز هستند. ضعف در مؤلفههای اجرایی مانند کنترل مهاری، برنامهریزی و انعطافپذیری شناختی میتواند زمینهساز بروز مشکلات هیجانی و رفتاری در نوجوانان شود. بنابراین، طراحی و اجرای برنامههای آموزشی و مداخلات شناختی با هدف تقویت کارکردهای اجرایی میتواند نقش مؤثری در کاهش اضطراب و پرخاشگری نوجوانان ایفا کند.
دانلودها
مراجع
Azar, E., Vargas-Rubilar, J., & Aran-Filippetti, V. (2023). Parental skills and academic competences in school children: The mediator role of executive functions. Revista Colombiana de Psicología, 32(1), 1-10.
Bakhshoudeh, M., & Nekouei, N. S. (2024). The mediating role of executive functions in the relationship between positive parenting and aggression. Research in School and Virtual Learning, 12(3), 19-28.
Beirami, M., Kadivar, P., & Arabzadeh, M. (2024). The relationship between executive functions and behavioral brain systems with mathematics anxiety: The mediating role of mental toughness. Cognitive Strategies in Learning, 12(22), 187-204.
Bruce, M., Couch, A., Grant, S., & McLellan, S. (2023). Altered behavior, brain structure, and neurometabolites in a rat model of autism-specific maternal autoantibody exposure. Molecular Psychiatry, 28, 2136-2147.
Demetriou, A., Mougi, A., Spanoudis, G., & Makris, N. (2022). Changing developmental priorities between executive functions, working memory, and reasoning in the formation of g from 6 to 12 years. intelligence, 90, 101602.
Fombouchet, A. (2025). Relationships between emotion regulation strategies and executive functions in adolescence. Developmental science, 28(2), e13567. https://doi.org/10.1111/desc.13567
Karimi, S., & Esmaeili, M. (2020). Investigating the relationship between emotion regulation strategies and resilience with marital adjustment among female teachers. Journal of Psychological Science, 19(87), 291-298.
Kun, B., Urban, R., Szabo, A., Magi, A., Eisinger, A., & Demetrovics, Z. (2022). Emotion dysregulation mediates the relationship between psychological distress, symptoms of exercise addiction and eating disorders: A large-scale survey among fitness center users. Sport, Exercise, and Performance Psychology, 11(2), 198-213.
Moradi, A., Nik Ayin, Z., & Manouchehri, J. (2022). Designing a model of behavioral brain systems on social loneliness and leisure boredom with the moderating role of physical activity training in older adults in Tehran. Quarterly Journal of Educational Psychology, 18(65), 157-181.
Northrup, J. B. (2025). Improving Emotion Regulation and Executive Function in At-Risk Adolescents via VR. Applied Sciences, 15(3), 1223. https://doi.org/10.3390/app15031223
Park, Y., & Schott, N. (2022). The immediate and sustained effects of exercise-induced hemodynamic response on executive function during fine motor-cognitive tasks using functional near-infrared spectroscopy. Journal of Integrative Neuroscience, 21(3), 98.
Rachma, A., & Hendrawan, D. (2025). Pathway Linking Executive Function Problems and Non-Suicidal Self-Injury Among Adolescents: The Mediating Role of Emotion Dysregulation. Psikohumaniora Jurnal Penelitian Psikologi, 10(1), 43-58. https://doi.org/10.21580/pjpp.v10i1.23353
Razmi, A., Azmoudeh, M., Rezaei, A., & Hashemi, T. (2020). The effectiveness of executive function training on anxiety symptoms, attention deficit, and social skills of children with hyperactivity disorder in Tabriz. Journal of Education and Evaluation, 13(52), 115-135.
Seymour, K. E. (2025). Emotion regulation beyond executive dysfunction in adolescents. Child and adolescent psychiatry and mental health, 19, 12. https://doi.org/10.1186/s13034-025-00898-1
Sherif, S., Abulmakarim, F., & Kishk, N. (2021). Executive functions in an Egyptian sample of adults with generalized epilepsy. American Journal of Applied Psychology, 10(1), 5-10.
Skidmore, R., Eskes, G., & Brodtmann, A. (2023). Executive function poststroke: Concepts, recovery, and interventions. Stroke, 54(1), 20-29.
Wright, D., Evans, P., & Brown, K. (2024). Emotion regulation and executive function in adolescence: A longitudinal study. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 21(2), 98-110. https://doi.org/10.1111/jebd.2024.21210
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 حمیده مظفری (نویسنده مسئول); حانیه سادات حسنزاده طباطبایی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
