تاثیر آموزش خانواده مبتنی بر نظریه انتخاب بر بهزیستی تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی نوجوانان قلدر

سعادت   احمدی; غلامحسین مکتبی; منیجه  شهنی ییلاق; مرتضی  امیدیان

نویسندگان

سعادت احمدی دانشجوی دکتری، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1547-8640
غلامحسین مکتبی استاد ، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز ، اهواز، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0004-2753-9441
منیجه شهنی ییلاق استاد ، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز ، اهواز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-8110-5335
مرتضی امیدیان استاد ، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز ، اهواز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-4417-438X

کلمات کلیدی:

نظریه انتخاب, آموزش خانواده, قلدری, بهزیستی تحصیلی, خودتنظیمی تحصیلی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر آموزش خانواده مبتنی بر نظریه انتخاب بر بهزیستی تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی نوجوانان دارای رفتارهای قلدرانه انجام شد. این پژوهش از نوع کاربردی و با روش نیمه‌آزمایشی در قالب طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه شهرستان فارسان در سال تحصیلی 1403-1404 بود. نمونه پژوهش شامل 60 دانش‌آموز دارای نشانه‌های رفتار قلدرانه بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای و تصادفی ساده انتخاب و در دو گروه آزمایش و گواه گمارده شدند. گروه آزمایش بسته آموزش خانواده مبتنی بر نظریه انتخاب را دریافت کرد و گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه بهزیستی تحصیلی تومینین-سوینی و همکاران، پرسشنامه خودتنظیمی تحصیلی سواری و عرب‌زاده و مقیاس قلدری ایلینویز بود. داده‌ها با تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تک‌متغیری تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد اثر گروه بر مجموعه متغیرهای وابسته معنادار بود؛ اثر پیلایی، لامبدای ویلکز، اثر هتلینگ و بزرگ‌ترین ریشه روی همگی با F=101/51 و p=0/000 معنادار بودند. نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیری نشان داد آموزش خانواده مبتنی بر نظریه انتخاب بر ارزش مدرسه، فرسودگی نسبت به مدرسه، رضایتمندی تحصیلی، درآمیزی با تکالیف مدرسه و خودتنظیمی تحصیلی اثر معنادار داشت. مقادیر F به‌ترتیب 25/77، 205/51، 28/22، 93/92 و 288/12 بود و در همه موارد سطح معناداری p=0/000 گزارش شد. آموزش خانواده مبتنی بر نظریه انتخاب می‌تواند با تقویت روابط والد ـ نوجوان، افزایش کنترل درونی، مسئولیت‌پذیری و خودارزیابی، به بهبود بهزیستی تحصیلی و ارتقای خودتنظیمی تحصیلی نوجوانان دارای رفتارهای قلدرانه کمک کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Cheng, X., Zhang, Y., & Li, H. (2024). Self-regulated learning and academic adaptation among adolescents: The role of cognitive, emotional, and behavioral regulation. Learning and.

Confrey, J., & Lachance, J. (2023). Choice theory in the classroom: Fostering student motivation and well-being. Journal of Modern Education, 45(2), 112-130.

Davari, A. (2020). The role of family psychological functions in distinguishing bully and victim status among adolescent boys Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Psychology and Educational Sciences].

Davis, R. (2023). Media portrayals of bullying: Normalization and impact. Journal of Media and Culture, 18(1), 45-60.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2020). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.

Espelage, D. L., Hong, J. S., & Valido, A. (2020). A social-ecological approach to address bullying among children and youth. Educational psychology review, 33(2), 1-24.

Hosseini, R., & Akbari, M. (2021). The effect of parent education on academic well-being of secondary school students. Quarterly Journal of Educational Psychology Studies, 17(1), 73-90.

Mohammadi, F., Arezi, S., Shams Esfandabadi, R., & Shams Esfandabadi, H. (2025). Comparing the Effectiveness of Three Approaches—Narrative Therapy, Reality Therapy, and Cognitive Behavioral Therapy—on Anxiety in Adolescents with Depression Fifteenth International Conference on Recent Research Achievements in Educational Sciences, Psychology, and Social Sciences, Tehran.

Narimani, M., & Sadeghzadeh Balil, N. (2024). Identifying factors affecting bullying at school: A qualitative analysis. Quarterly Journal of Educational Psychology Studies, 21(54), 1-28.

Ostberg, V., & Modin, B. (2022). Parental emotional neglect and bullying behaviour among adolescents: The mediating role of empathy. Journal of Youth Studies, 25(3), 414-430.

Ozgenel, M. (2024). The role of parental autonomy support in students' self-regulated learning and academic achievement. Educational Psychology, 44(1), 85-102.

Ozgenel, M., & Avci, S. (2025). Parental and teacher autonomy support in developing self-regulation skills. Behavioral Sciences, 15(12), 1621. https://doi.org/10.3390/bs15121621

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.

Schunk, D. H., & Greene, J. A. (2021a). Handbook of Self-Regulation of Learning and Performance (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429447645

Schunk, D. H., & Greene, J. A. (2021b). Self-regulation of learning: Past, present, and future. In D. H. Schunk & J. A. Greene (Eds.), Self-Regulated Learning: Advances in Theory and Practice (pp. 3-16). Routledge.

Soenens, B., & Vansteenkiste, M. (2019). Autonomy-supportive parenting and adolescent adjustment. Current opinion in psychology, 28, 134-138.

Yousefi, N., Hasani, J., & Kazemi, M. (2019). The role of emotion regulation in students' positive academic experiences. Quarterly Journal of Educational Psychology, 15(2), 67-84.

Zarei, F., & Mohammadi, K. (2020). Predicting academic well-being based on parenting styles and family support. Quarterly Journal of Educational Psychology Research, 16(4), 101-118.