بررسی کاربردهای چارچوب مفهومی تفکر فلسفی براساس آموزه‌های قرآنی در آموزش و پرورش ابتدایی

پریسا  قندیان; معصومه صمدی; روح الله   کریمی خویگانی; علیرضا عصاره

نویسندگان

پریسا قندیان گروه فلسفه تعلیم و تربیت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-3650-0475
معصومه صمدی گروه فلسفه تعلیم و تربیت، پژوهشگاه مطالعات آموزش وپرورش، تهران ، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-2380-8075
روح الله کریمی خویگانی گروه علوم تربیتی، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین ، تهران ،ایران نویسنده https://orcid.org/5519-8216-0001-0000
علیرضا عصاره گروه علوم تربیتی ، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران ، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-2541-4122

کلمات کلیدی:

تفکر فلسفی, آموزه‌های قرآن کریم, کودکان, آموزش و پرورش ابتدایی, روش دلفی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین کاربردهای آموزشی چارچوب مفهومی تفکر فلسفی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی در دوره ابتدایی انجام شد. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از روش دلفی انجام شد. چارچوب مفهومی استخراج‌شده از منابع قرآنی و پژوهش پیشین، در قالب ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌ها سازمان‌دهی و به پرسشنامه‌ای با مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت تبدیل شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ متخصص بودند که به‌صورت هدفمند و براساس برخورداری از مدرک دکتری، بیش از ده سال سابقه علمی و آشنایی تخصصی با موضوع انتخاب شدند. شاخص‌هایی که میانگین امتیاز آن‌ها کمتر از ۳ بود، حذف شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و از طریق آزمون فریدمن برای مقایسه رتبه شاخص‌ها و ضریب توافق کندال برای سنجش اجماع خبرگان تحلیل شدند. نتایج آزمون فریدمن نشان داد که میان رتبه‌های اختصاص‌یافته به شاخص‌های چارچوب تفاوت معناداری وجود دارد (001/0>p)؛ بنابراین، خبرگان همه شاخص‌ها را از نظر اهمیت و قابلیت کاربرد در یک سطح ارزیابی نکردند. ضریب توافق کندال نیز بیانگر اجماع قوی و معنادار میان اعضای پانل بود (75/0=W، 5/84=χ²، 001/0>p). این میزان توافق، ثبات داوری خبرگان و کفایت نتایج دور نخست دلفی را تأیید کرد و نشان داد که تکرار دورهای بعدی ضرورت ندارد. در مجموع، یافته‌های استنباطی، اعتبار اولویت‌بندی متفاوت شاخص‌ها و پذیرش کلی چارچوب پیشنهادی برای استفاده در آموزش و پرورش ابتدایی را تأیید کردند. چارچوب مبتنی بر آموزه‌های قرآنی می‌تواند مبنایی منسجم برای طراحی برنامه درسی و شیوه‌های آموزشی دوره ابتدایی فراهم سازد. به‌کارگیری آن ظرفیت تقویت استدلال، داوری آگاهانه، تحلیل، خلاقیت، حساسیت اخلاقی، خودکنترلی، تعمق، خودشناسی، کل‌نگری، مشارکت و مسئولیت‌پذیری را دارد و می‌تواند رشد شناختی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی کودکان را به‌صورت یکپارچه پشتیبانی کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abedini Baltork, M., & Saffar Heydari, H. (2021). Content Analysis of Philosophical Thinking in the Public Education System of the Islamic Republic of Iran. Curriculum Research, 11(1), 105-132.

Aoun, S. M., & Nekolaichuk, C. (2014). Improving the Evidence Base in Palliative Care to Inform Practice and Policy: Thinking outside the Box. Journal of Pain & Symptom Management, 48(6), 1222-1235.

Cam, P. (2008). Thinking Stories 1: Philosophical Inquiry for Children. Amir Kabir Publications.

Darvishi, Z. a.-A., Mohtadi, A. A., Yousefzadeh, B., & Ashrafi Salimkandi, F. (2022). Approaches and Methods for Teaching Philosophical Thinking to Children. Journal of Philosophical Research, 16(39), 129-139.

Eskandari, H., & Kiani, Z. (2007). The Effect of Stories on Increasing Students' Philosophical Thinking and Questioning Skills. Quarterly Journal of Curriculum Studies, 2(7), 1-36.

Ghasemi, F., Mohajeri, A., Eskandari, S., & Ab Roshan, H. (2013). Examining and Comparing the Critical-Thinking Skills of Elementary, Middle-School, High-School, and Pre-University Teachers in Bushehr Province and Proposing Strategies for Their Improvement. 4(15), 193-216.

Hashemi, Z. S. (2025). Reconceptualizing Philosophy for Children through Islamic Educational Thought: A Theoretical and Comparative Framework. Journal of Applied Philosophy in Educational Studies, 3(1), 1-8. https://doi.org/10.61838/japes.3.1.8

Hassanzadeh, M. J. (2021). Strategies for Developing Children's Thinking through Storytelling from the Perspective of the Qur'an and Islamic Traditions Ninth National Conference on Sustainable Development in Educational Sciences and Psychology, Social Studies, and Culture, Iran.

Kevesk, J. S., Maredpour, A., & Mahmoudi, A. (2025). The Effect of Philosophy for Children (P4C) Program on Working Memory and Frustration Tolerance in Sixth-Grade Students. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 6(2), 1–10. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.6.2.18

Khoshkhouei, M., & Azanab, A. (2015). Examining the Attention Given to Components of Philosophical Thinking in the National Curriculum Document of the Education System of the Islamic Republic of Iran. Thinking and Children, 6(2), 37-62.

Kilby, B. (2025). Philosophy for/with Children: A Meta-Analysis. International Journal of Contemporary Educational Research, 12(1), 26-38. https://doi.org/10.52380/ijcer.2025.12.1.703

Lipman, M. (2003). Thinking in Education. Syndicate of the University of Cambridge.

Mohammadpanah Ardakan, O., Shahmansouri, A., Mottaghi, S., & Saneifar, F. (2024). The Effectiveness of Teaching Philosophical Thinking to Children on Academic Stress, Self-Control, and Critical Thinking among Sixth-Grade Students. Thinking and Children, 15(2), 1-19.

Morris, T. (2016). The Philosophy for Children Curriculum and the Formation of the Ideal Child Philosopher.

Oxman, R. (2017). Thinking Difference: Theories and Models of Parametric Design Thinking. Design Studies, 52, 4-39.

Rostaei, S. (2013). Psychometric Properties of the Irrational Beliefs Questionnaire and Its Relationship with Anger Control among University Students [Master's thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch].

Wei, C., & Chen, L. (2025). The Effects of Philosophy for Children on Children's Cognitive Development: A Three-Level Meta-Analysis. Journal of Intelligence, 13(10), 130. https://doi.org/10.3390/jintelligence13100130

Yousefzadeh, M. R., Maroufi, Y., Rezaei, A. A., & Ghobadi, M. (2011). The Effect of the Inquiry Teaching Method on Developing Deductive-Thinking Skills among Fifth-Grade Elementary Students in Experimental Science. Teaching and Learning Research, 18(1).