تعیین ابعاد و مؤلفههای الگوی برنامه درسی کارآفرینیمحور با رویکرد هوش مصنوعی در دانشگاههای استان مازندران
کلمات کلیدی:
برنامه درسی, کارآفرینی, هوش مصنوعی, نظریه دادهبنیاد, آموزش عالی, استان مازندرانچکیده
هدف پژوهش حاضر تعیین ابعاد و مؤلفههای الگوی برنامه درسی کارآفرینیمحور با رویکرد هوش مصنوعی در دانشگاههای استان مازندران بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی بود که در دو مرحله کیفی و کمی انجام شد. در مرحله کیفی، از نظریهپردازی دادهبنیاد با رویکرد گلیزری استفاده شد و 20 نفر از خبرگان و اعضای هیئتعلمی دانشگاههای استان مازندران با روش نمونهگیری هدفمند قضاوتی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. حاصل این مرحله، استخراج 72 شاخص، 22 مؤلفه و هفت بُعد اصلی بود. در مرحله کمی، پرسشنامه محققساخته 72 گویهای در میان 334 نفر از اعضای هیئتعلمی دانشگاههای استان مازندران از جامعهای به حجم 2578 نفر اجرا شد. نمونهگیری به روش تصادفی طبقهای انجام گرفت. برای بررسی اعتبار سازهای از تحلیل عاملی اکتشافی و برای ارزیابی پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. مقدار شاخص کفایت نمونهبرداری کایزر–میر–اولکین برابر با 0.871 بود و آزمون کرویت بارتلت نیز از نظر آماری معنادار به دست آمد (p<0.001)، بنابراین دادهها برای اجرای تحلیل عاملی مناسب بودند. تحلیل عاملی اکتشافی هفت عامل با مقدار ویژه بیشتر از یک استخراج کرد که در مجموع 69.10 درصد از واریانس کل ابزار را تبیین کردند. ساختار عاملی استخراجشده شامل ابعاد شایستگیهای کارآفرینانه و هوشمند، شایستگیهای هوش مصنوعی و داده، طراحی و ساختار برنامه درسی هوشمند، یادگیری فعال و کاربردی، شایستگیهای انسانی و حرفهای، زیرساخت، استاد و اکوسیستم حمایت سازمانی و ارزشیابی و پیامدهای برنامه بود. دامنه بارهای عاملی بین 0.63 تا 0.88 قرار داشت. ضریب آلفای کرونباخ کل ابزار 0.949 و برای ابعاد هفتگانه بین 0.850 تا 0.961 به دست آمد. نتایج نشان داد الگوی برنامه درسی کارآفرینیمحور با رویکرد هوش مصنوعی از ساختاری چندبعدی، منسجم و دارای اعتبار سازهای و پایایی مطلوب برخوردار است و میتواند مبنایی علمی برای بازطراحی برنامههای درسی کارآفرینی در دانشگاههای استان مازندران فراهم کند
دانلودها
مراجع
Abbasi, B. N., Wu, Y., & Luo, Z. (2025). Exploring the Impact of Artificial Intelligence on Curriculum Development in Global Higher Education Institutions. Education and Information Technologies, 30(1), 547-581. https://doi.org/10.1007/s10639-024-13113-z
Aliakbari, Z., & Pourkarimi, J. (2024). The Role of Artificial Intelligence in Curriculum Design: A Meta-Synthesis Study. Research in Teacher Education Curriculum Studies, 4(2).
Ardi, Z., Yulastri, A., Hidayat, H., Ganefri, G., Yuliana, Y., Susanto, P., & Eseadi, C. (2025). Enhancing Entrepreneurial Intention through Curriculum, Risk Awareness, Optimism and Opportunities. Journal of Social and Economic Development, 27(1), 352-371. https://doi.org/10.1007/s40847-024-00339-3
Azmand, S., Fayyaz Saberi, S., Esmaeili, F., & Rezaei, Z. (2025). Artificial Intelligence in Designing Personalized Curricula. Ghasd.
Bagherabadi, G., Emamjomeh, S. M., Emadi, S. R., Essareh, A., & Shirmohammadi, Z. (2025). A Research Synthesis of the Challenges and Opportunities of an Artificial Intelligence-Based Teacher Education Curriculum. Teaching Experiences, 3(4).
Bavafa, D., Dehghani, M., Javadipour, M., & Mohammadkazemi, R. (2021). Synthesizing an Entrepreneurship Curriculum Model in Educational Sciences Based on Akker's Spider Web. Modern Educational Thought, 17(3).
Bidel, M., Momeni Mahmoei, H., & Ajam, A. (2025). Identifying the Requirements and Contexts for Applying Artificial Intelligence in the Science Curriculum: A Thematic Analysis. Technology and Knowledge Scholarship in Education, 5(3).
Brant, J., & Kilar, W. (2025). From Entrepreneurship to Business & Management Education: A Fundamental Curriculum Shift or Tinkering at the Edges? Journal of Curriculum Studies, 1-14. https://doi.org/10.1080/00220272.2025.2460475
Cheraghi, Z., Ahmadi, P., & Samadi, P. (2025). Designing an Entrepreneurship Curriculum Framework Based on an Integrated STEAM Approach: A Qualitative Study in Upper Primary Education. Curriculum Research, 15(1).
Daneshimoghaddam, S., & Sabergarkani, A. (2024). Validation of a Curriculum Model Based on Entrepreneurship Education in Upper Secondary Education. Education, Training and Sustainable Development, 2(3), 1-18.
Elpisah, E., Suarlin, S., Latang, L., & Pada, A. (2024). Indonesian Higher Education's Entrepreneurial Curriculum: A Literature Review. Journal of Education Culture and Society, 15(2), 815-833. https://doi.org/10.15503/jecs2024.2.815.833
Fathi, F., Fathi Vajargah, K., Jafari, E., & Vahidi Asl, M. (2024). Rethinking Curriculum in the Age of Artificial Intelligence, from Educational Tool to Civilizational Context: A New Approach in the Multicontextualization Movement. Curriculum Studies, 19(75).
Ghorbani, S., Ghaderi, M., Khosravi, M., & Pourmohammadbagher Esfahani, L. (2025). Analyzing the Components of the Primary Science Curriculum with Artificial Intelligence: A Research Synthesis Approach. Applied Educational Leadership, 6(3).
Hajizadeh, A., Hasani, M., & Shirbagi, N. (2025). Artificial Intelligence Learning and Digital Literacy: A New Approach to Strengthening Students' Entrepreneurial Behavior with the Mediating Role of Entrepreneurial Self-Efficacy. Teaching Research, 13(3).
Iwu, C. G. (2025). Solving the Puzzle of Entrepreneurship Education: Comprehending Pedagogy, Entrepreneurship Curriculum, and Lecturer Competency.
Karataş, F., Eriçok, B., & Tanrikulu, L. (2025). Reshaping Curriculum Adaptation in the Age of Artificial Intelligence. British Educational Research Journal, 51(1), 154-180. https://doi.org/10.1002/berj.4068
Kaur, M., & Chawla, S. (2025). Does Curriculum Support and Extra-Curriculum Support Contribute to Students' Entrepreneurial Intentions? Innovations in Education and Teaching International, 62(2), 657-673. https://doi.org/10.1080/14703297.2024.2325646
Khoshnoudi, A., Emaminejad, M., & Mohammadi Naini, M. (2025). Designing a Curriculum Based on Entrepreneurial Thinking. Management and Educational Perspective, 7(2).
Mohammadi Khiareh, M., & Shahmoradi, B. (2025). The Role of Emerging Artificial Intelligence and Blockchain Technologies in Intermediary Organizations Facilitating Entrepreneurship Development. Science and Technology Policy, 18(3).
Purwanti, S., Handayani, P., & Kusdiyanti, H. (2024). The Effect of Entrepreneurship Education and Curriculum on Student Entrepreneurial Intention Moderated by Student Entrepreneurial Mindset. Asian Journal of Agricultural Extension, Economics & Sociology, 42(5), 68-81. https://doi.org/10.9734/ajaees/2024/v42i52415
Saputra, Y. A., Hernawan, A. H., & Dewi, L. (2024). Entrepreneurship Curriculum in Higher Education. West Science Social and Humanities Studies, 2(01), 106-112. https://doi.org/10.58812/wsshs.v2i01.577
Shao, L., Miao, Y., Ren, S., Cai, S., & Fan, F. (2024). Designing a Framework for Entrepreneurship Education in Chinese Higher Education. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1-12. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03024-2
Starbird, S. A., Martin, J. M., & Kalbas-Schmidt, T. A. (2025). Curriculum Preferences and Engagement of Online Entrepreneurship Students: The Influence of Age and Gender. Technology, Knowledge and Learning, 1-16. https://doi.org/10.1007/s10758-025-09828-8
Tiberius, V., & Weyland, M. (2024). Enhancing Higher Entrepreneurship Education: Insights from Practitioners for Curriculum Improvement. The International Journal of Management Education, 22(2), 100981. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2024.100981
Yarali, K., Tajari, T., & Safari, M. (2022). Designing an Entrepreneurial Teaching Model in Iranian Higher Education. Sociology of Education, 10(1), 83-92.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 سیده راحیل هاشمی (نویسنده); ندا اسماعیلی (نویسنده مسئول); صغری افکانه (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.