نقش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و نقص در کارکردهای اجرایی در پیش‌بینی رفتارهای آسیب به خود در دختران نوجوان عراقی

نویسندگان

  • رحیم بدری گرگری استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران، نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0009-9579-5283
  • شهروز نعمتی استاد، گروه علوم تربیتی ، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-9724-0032
  • شهرام واحدی استاد، گروه علوم تربیتی ، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-6573-2294
  • خالد حامد محمد دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3688-3517

کلمات کلیدی:

انعطاف‌پذیری روان‌شناختی, کارکردهای اجرایی, بازداری رفتاری, دختران نوجوان عراقی, آسیب به خود بدون قصد خودکشی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی در پیش‌بینی رفتارهای آسیب به خود و بررسی نقش میانجی کارکردهای اجرایی در این رابطه در دختران نوجوان عراقی انجام شد. این پژوهش توصیفی–همبستگی و مقطعی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر 13 تا 18 ساله مقطع متوسطه شهر بغداد در سال تحصیلی 2025–2026 بود که از میان آنان 300 نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای از مدارس مناطق الرصافه و الکرخ انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه پذیرش و عمل–نسخه دوم (AAQ-II)، خرده‌مقیاس کارکردهای اجرایی پرسشنامه عصب‌روان‌شناختی کولیج (CNPI) و سیاهه گزاره‌های آسیب به خود (ISAS) گردآوری شدند. داده‌ها با ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل مسیر و بوت‌استراپ در نرم‌افزارهای SPSS-26 و AMOS-24 تحلیل شدند. انعطاف‌پذیری روان‌شناختی اثر مستقیم، منفی و معناداری بر رفتارهای آسیب به خود داشت (β=-0.558، C.R=-7.800، p<0.001). تصمیم‌گیری/برنامه‌ریزی (β=-0.626، C.R=-8.971) و سازمان‌دهی (β=-0.641، C.R=-9.478) اثر منفی و معنادار و نابازداری اثر مثبت و معناداری بر رفتارهای آسیب به خود داشت (β=0.552، C.R=7.620). همچنین انعطاف‌پذیری روان‌شناختی بر تصمیم‌گیری/برنامه‌ریزی (β=0.443)، سازمان‌دهی (β=0.528) و نابازداری (β=-0.476) اثر معنادار داشت. اثر غیرمستقیم انعطاف‌پذیری روان‌شناختی بر رفتارهای آسیب به خود از طریق کارکردهای اجرایی نیز معنادار بود (β=-0.879، 95% CI [-1.106, -0.663]، p=0.004)، که نشان‌دهنده میانجی‌گری جزئی کارکردهای اجرایی است. انعطاف‌پذیری روان‌شناختی هم به‌طور مستقیم و هم به‌واسطه بهبود کارکردهای اجرایی با کاهش رفتارهای آسیب به خود در دختران نوجوان عراقی مرتبط است؛ بنابراین، تقویت پذیرش روان‌شناختی، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی و مهار تکانه می‌تواند در طراحی برنامه‌های پیشگیرانه مدرسه‌محور مورد توجه قرار گیرد.

 

 

 

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abbas, M. J., Alhemiary, N., Razaq, E. A., Naosh, S., & Appleby, L. (2018). The Iraqi national study of suicide: Report on suicide data in Iraq in 2015 and 2016. Journal of affective disorders, 229, 56-62. https://doi.org/10.1016/j.jad.2017.12.037

Alizadeh, H., & Zahedipour, M. (2004). Executive Functions in Children with and without Developmental Coordination Disorder. Advances in Cognitive Sciences, 8(4), 57-80.

Bond, F. W., Hayes, S. C., Baer, R. A., Carpenter, K. M., Guenole, N., Orcutt, H. K., Walton, D. M., & Zettle, R. D. (2011). Preliminary psychometric properties of the Acceptance and Action Questionnaire-II: A revised measure of psychological inflexibility and experiential avoidance. Behavior therapy, 42(4), 676-688. https://doi.org/10.1016/j.beth.2011.03.007

Callahan, M., Coughlin, J., Povun, R., McQuaid, R. J., & Ninan, P. T. (2021). Psychological inflexibility processes and nonsuicidal self-injury: Concurrent and prospective associations among participants with a history of self-injury. Journal of Clinical Psychology, 77(1), 182-193. https://doi.org/10.1002/jclp.23086

Ghasemi, Z., Naderi, P., & Hosseini, J. (2021). Examining the Relationship of Emotional Self-Efficacy Dimensions and Executive Functions with Risky Behaviors in Adolescents. Journal of Psychological Studies, 17(1), 103-120.

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2011). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.). Guilford Press.

He, Y., Hong, S., Tian, Y., He, L., Sun, K., & Xu, T. (2026). Beyond deficits: Which executive functions link to which NSSI behaviors? A network analysis. Frontiers in psychology, 17, 1857988. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1857988

Klonsky, E. D. (2007). The functions of deliberate self-injury: A review of the evidence. Clinical psychology review, 27(2), 226-239. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.08.002

Klonsky, E. D., & Glenn, C. R. (2009). Assessing the functions of nonsuicidal self-injury: Psychometric properties of the Inventory of Statements About Self Injury (ISAS). Journal of psychopathology and behavioral assessment, 31(3), 215-219. https://doi.org/10.1007/s10862-008-9107-z

Klonsky, E. D., May, A. M., & Glenn, C. R. (2013). The relationship between nonsuicidal self-injury and attempted suicide: Converging evidence from four samples. Journal of abnormal psychology, 122(1), 231-237.

Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2010). A Beginner's Guide to Structural Equation Modeling (3rd ed.). Routledge/Taylor & Francis Group.

Wang, C., Zheng, J., Shen, G., Chen, H., Ye, X., Li, C. H., & Wu, B. (2025). The mediating role of cognitive flexibility in the relationship between social support and non-suicidal self-injury among adolescents: A multicenter cross-sectional study. Frontiers in psychology, 16, 1546751. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1546751

Wittmann, L., Morina, N., Schick, M., & Schnyder, U. (2025). Mental health, trauma exposure, and risk factors among conflict-affected children and adolescents in Iraq. PLOS Mental Health, 2(1), e0000170. https://doi.org/10.1371/journal.pmen.0000170

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

بدری گرگری ر., نعمتی ش. ., واحدی ش. ., & محمد خ. ح. . (1406). نقش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و نقص در کارکردهای اجرایی در پیش‌بینی رفتارهای آسیب به خود در دختران نوجوان عراقی. مجله شناخت، رفتار، یادگیری, 1-19. https://www.journalcbl.com/index.php/jcbl/article/view/586