مجله شناخت، رفتار، یادگیری در دست انتشار 1405 11 01 Qualitative Analysis of Elementary school Children’s Perceptions of Lying, Honesty, and Trust in Interactions with Artificial Intelligence تحلیل کیفی نگرش کودکان مقطع ابتدایی نسبت به دروغ، صداقت و اعتماد در تعامل با هوش مصنوعی 1 16 FA علی آقازیارتی استادیار، گروه آموزش روان شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. علیرضا احمدیان استادیار، گروه روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 1405 02 12 <p>This study aimed to qualitatively explore elementary school children’s moral perceptions of lying, honesty, and trust in their interactions with AI chatbots. qualitative phenomenological design was employed. Twenty-one children aged 8–12 years from elementary schools in Tehran, Iran, participated through purposive sampling. All participants had experience interacting with chatbots such as ChatGPT, Google Assistant, or Siri. Data were collected through semi-structured individual interviews and analyzed thematically using NVivo 14 software. Open, axial, and selective coding procedures were used to identify categories and themes, with theoretical saturation achieved after the 21st interview. Four major themes emerged: (1) Moral understanding of lying in AI, (2) Honesty as a communicative expectation, (3) Formation and loss of trust in AI, and (4) Moral conceptualization of the human–machine relationship. Children tended to interpret chatbot errors as technical faults rather than deliberate deceit, viewed honesty as equivalent to intelligence and reliability, and based trust on consistency and friendliness of interaction. Many also attributed human-like traits—such as emotion, intent, and conscience—to AI systems. The findings indicate that children interpret moral concepts in AI interactions through an anthropocentric lens. Ethically informed chatbot design and the inclusion of digital moral literacy in education are essential to prevent misconceptions about honesty and trust in AI systems.</p> <p>هدف پژوهش حاضر بررسی کیفی نگرش و درک اخلاقی کودکان مقطع ابتدایی از مفاهیم دروغ، صداقت و اعتماد در تعامل با چت‌بات‌های هوش مصنوعی بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۱ کودک ۸ تا ۱۲ ساله از مدارس ابتدایی شهر تهران بودند که تجربه تعامل با چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT، Google Assistant یا Siri را داشتند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۴ مورد تحلیل مضمون قرار گرفت. کدگذاری باز، محوری و انتخابی برای استخراج مفاهیم و مضامین اصلی به کار گرفته شد و اشباع نظری پس از مصاحبه بیست‌ویکم حاصل گردید. نتایج تحلیل داده‌ها چهار مضمون اصلی را آشکار ساخت: «درک اخلاقی از دروغ در هوش مصنوعی»، «صداقت به‌عنوان انتظار ارتباطی»، «شکل‌گیری و از بین رفتن اعتماد به هوش مصنوعی»، و «درک اخلاقی از رابطه انسان و ماشین». کودکان دروغ را بیشتر به‌صورت خطای فنی تفسیر می‌کردند تا فریب عمدی، صداقت را معادل دانایی و قابل اعتماد بودن می‌دانستند، و اعتمادشان به چت‌بات‌ها بر تجربه پاسخ‌های درست و لحن صمیمانه مبتنی بود. همچنین بسیاری از آنان ویژگی‌های انسانی مانند احساس، نیت و وجدان را به ماشین نسبت می‌دادند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کودکان در تعامل با هوش مصنوعی، مفاهیم اخلاقی را با رویکردی انسان‌محور تفسیر می‌کنند. طراحی اخلاق‌محور چت‌بات‌ها و آموزش سواد اخلاقی دیجیتال برای کودکان ضروری است تا از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست درباره صداقت و اعتماد جلوگیری شود.</p> https://www.journalcbl.com/index.php/jcbl/article/download/488/346