مجله شناخت، رفتار، یادگیری 3 پیاپی 12 1405 07 15 Comparing Cognitive Processing Patterns in Deep Learning and Surface Learning مقایسه الگوهای پردازش شناختی در یادگیری عمیق و یادگیری سطحی 1 14 10.61838/jcbl.430 FA حسین بقایی گروه علمی مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی ، مرند، ایران مهسا منتظری نیا گروه علمی مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز ، ایران Journal Article 1404 11 18 <p>The present study aimed to compare cognitive processing patterns between students with deep learning and surface learning approaches in universities of Tehran. The present research employed a quantitative causal-comparative design. The statistical population included undergraduate students studying in universities of Tehran during the 2025–2026 academic year, from which 320 students were selected through convenience sampling. Participants were categorized into deep learning and surface learning groups based on their scores on the Revised Two-Factor Study Process Questionnaire. Data collection instruments included the Revised Two-Factor Study Process Questionnaire and the Information Processing Styles Questionnaire. Data were analyzed using IBM SPSS Statistics through descriptive statistics and multivariate analysis of variance. The results of multivariate analysis of variance indicated significant differences between deep learning and surface learning groups in cognitive processing patterns (P&lt;0.001). Students with deep learning demonstrated significantly higher scores in deep processing, analytical processing, and elaborative processing, whereas students with surface learning obtained higher scores in surface processing. The largest effect size was related to surface processing, indicating that surface learners relied more heavily on rote memorization and non-analytical processing strategies. Furthermore, findings showed that deep learning was associated with meaningful information processing, conceptual analysis, and more advanced cognitive organization. The findings demonstrated that learning approach plays a significant role in the quality of students’ cognitive processing. Deep learning was associated with more advanced cognitive processing, conceptual analysis, and effective use of cognitive strategies, whereas surface learning was primarily characterized by limited and memorization-based processing. Therefore, designing educational environments focused on analytical thinking, self-regulated learning, and meaningful learning may improve students’ cognitive functioning and learning quality.</p> <table> <tbody> <tr> <td> <p>هدف پژوهش حاضر مقایسه الگوهای پردازش شناختی در دانشجویان دارای یادگیری عمیق و یادگیری سطحی در دانشگاه‌های شهر تهران بود. پژوهش حاضر از نوع کمی و علی‌ـ‌مقایسه‌ای بود. جامعه آماری شامل تمامی دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه‌های شهر تهران در سال تحصیلی 1405-1404 بود که از میان آنان 320 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان بر اساس نمرات حاصل از پرسشنامه فرایند مطالعه دو عاملی در دو گروه یادگیری عمیق و یادگیری سطحی طبقه‌بندی شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه فرایند مطالعه دو عاملی بیگز و پرسشنامه سبک‌های پردازش اطلاعات استفاده شد. داده‌ها با استفاده از IBM SPSS Statistics و از طریق آمار توصیفی و تحلیل واریانس چندمتغیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل واریانس چندمتغیری نشان داد که بین دو گروه یادگیری عمیق و یادگیری سطحی از نظر الگوهای پردازش شناختی تفاوت معناداری وجود دارد (0.001&gt;P). دانشجویان دارای یادگیری عمیق در مؤلفه‌های پردازش عمیق، پردازش تحلیلی و پردازش بسط‌یافته نمرات بالاتری کسب کردند، در حالی که دانشجویان دارای یادگیری سطحی در مؤلفه پردازش سطحی میانگین بیشتری داشتند. بیشترین اندازه اثر مربوط به متغیر پردازش سطحی بود که نشان داد یادگیرندگان سطحی بیشتر از راهبردهای حفظی و پردازش‌های غیرتحلیلی استفاده می‌کنند. همچنین، نتایج نشان داد که یادگیری عمیق با پردازش معنادار اطلاعات، تحلیل مفهومی و سازماندهی شناختی پیشرفته‌تر همراه است. یافته‌های پژوهش نشان داد که نوع رویکرد یادگیری نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت پردازش شناختی دانشجویان دارد. یادگیری عمیق با پردازش شناختی پیشرفته‌تر، تحلیل مفهومی و استفاده مؤثرتر از راهبردهای شناختی همراه بود، در حالی که یادگیری سطحی بیشتر مبتنی بر پردازش محدود و حفظ‌محور بود. بنابراین، طراحی محیط‌های آموزشی مبتنی بر تفکر تحلیلی، خودتنظیمی و یادگیری معنادار می‌تواند به ارتقای عملکرد شناختی و کیفیت یادگیری دانشجویان کمک کند.</p> </td> </tr> </tbody> </table> https://www.journalcbl.com/index.php/jcbl/article/download/430/263