مجله شناخت، رفتار، یادگیری 3 پیاپی 10 1405 03 01 Philosophical Foundations of an Environmental Education Model for Upper Secondary School Students مبانی فلسفی الگوی تربیت زیست‌محیطی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه 1 16 10.61838/jcbl.340 FA علیرضا تنوری دانشجوی دکتری، گروه علوم تربيتي، واحدلامرد، دانشگاه آزاد اسلامی، لامرد ،ایران عباس قلتاش دانشیار، گروه مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران علی اصغر ماشینچی دانشیار، گروه علوم تربيتي، واحدلامرد، دانشگاه آزاد اسلامی،لامرد ،ایران Journal Article 1404/04/23 <p>This study aims to explicate the philosophical foundations of environmental education and to propose a coherent educational model for upper secondary school students. This fundamental qualitative study was conducted within an interpretive paradigm. Data were collected through documentary and library-based sources and analyzed using theoretical inference and meta-synthesis methods. Thematic analysis was applied through open, axial, and selective coding to identify philosophical foundations, objectives, principles, methods, content, and outcomes of environmental education. The findings indicate that the proposed model is grounded in four philosophical dimensions—ontology, anthropology, epistemology, and axiology—leading to objectives such as the development of environmental ethics, ecological rationality, spirituality, and a bio-centric worldview. Core principles including ecological justice, sustainability, and ethical responsibility were identified, along with instructional approaches based on Islamic foundations, experiential learning, critical thinking, and integrative education. The outcomes encompass cognitive, attitudinal, behavioral, and socio-cultural transformations. The study concludes that effective environmental education at the upper secondary level requires an integrated philosophical, ethical, and practical framework capable of fostering environmentally responsible and sustainability-oriented future citizens.</p> <p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA">هدف پژوهش حاضر تبیین مبانی فلسفی تربیت زیست‌محیطی و ارائه یک الگوی آموزشی منسجم ویژه دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه است. این پژوهش از نوع بنیادی و کیفی بوده و بر پارادایم تفسیری استوار است. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری شد و تحلیل آنها با بهره‌گیری از روش استنتاج نظری و فراترکیب انجام گرفت. برای تحلیل داده‌ها از تحلیل مضمون در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد تا مؤلفه‌های فلسفی، اهداف، اصول، روش‌ها، محتوا و پیامدهای تربیت زیست‌محیطی استخراج گردد. یافته‌ها نشان داد الگوی تربیت زیست‌محیطی مبتنی بر چهار مبنای فلسفی هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی و ارزش‌شناسی است که به استخراج اهدافی چون توسعه اخلاق زیست‌محیطی، ارتقای عقلانیت و معنویت زیست‌محیطی و ترویج نگرش بوم‌محور منجر می‌شود. همچنین اصولی نظیر عدالت اکولوژیک، پایداری و مسئولیت‌پذیری اخلاقی و روش‌هایی چون آموزش مبتنی بر مبانی اسلامی، یادگیری تجربه‌محور، تفکر انتقادی و آموزش تلفیقی شناسایی شد. پیامدهای الگو در سطوح فردی و اجتماعی شامل تحولات شناختی، نگرشی، رفتاری و فرهنگی است. الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد تربیت زیست‌محیطی اثربخش در دوره متوسطه دوم مستلزم پیوند نظام‌مند میان فلسفه، اخلاق، دانش و کنش عملی است و می‌تواند به پرورش نسلی آگاه، مسئول و متعهد به پایداری زیست‌بوم منجر شود.</span></p> <p> </p> https://www.journalcbl.com/index.php/jcbl/article/download/340/225